U Bosni i Hercegovini (BIH) se od 2014. godine sprovodi komparativno naučno istraživanje pod nasloovom ‘Rodno zasnovana studija mentalnog zdravlja u kontekstu prisilne migracije i sociopolitičke tranzicije u BIH, Srbiji i Kosovu’, čiju je ideju i implementaciju realizovala dr. Selma Porobić u saradnji sa Fondacijom za osnaživanje žena i u partnerstvu sa nevladnim organizacijama u Srbiji i na Kosovu, i to Grupa 484 (Srbija) i IPOL (Kosovo). Ovaj naučno istraživački projekat je sada u svojoj finalnoj fazi a okupio je ukupno 22 istraživača iz tri zemlje.

Rezultati rada su bili zvanično podijeljni sa javnošću na konferenciji u Londonu 20. Juna, povodom Svjetskog dana izbjeglica, pri Middlesex univerzitetu, našem partnerskom saradniku na projektu. Rezultati će zvanično biti dostupni javnosti u Sarajevu u Hotelu Evropa u oktobru mjesecu, kada vas pozivamo da prisustvujete. Tada će se upriličiti i promocija knjige/zbornika svih studija/istrazivačkih radova na projektu i predstaviti svi rezultati.

Istraživanje se sastoji iz 12 studija odnosno četiri komplementarne studije u svakoj zemlji:

 

  1. Psihometrijske studije sa 250 ispitanica u BiH (750 u tri zemlje zajedno, BiH, Srbija i Kosovo) u 14 opština sa najvećim brojem raseljenih osoba i žena povratnica, koju je sprovodila dr. Anela Hasanagić, profesorica psihologije na Internacionalnom univerzitetu u Sarajevu.
  2. Etnografske studije  sa tri porodice raseljnih/progananih žena iz Istočne Bosne  u Sarajevu (6 ukupno sa Srbijom), čiji je svakodnevni život bio predmetom etnografske studije u trajanju od 21 dan, koju je sporovodila dr. Nina Bosankić, profesorica psihologije na Internacionalnom univerzitetu u Sarajevu, a uz prethodni trening i kontinuiranu superviziju renomirnaog profesora socijalne antropologije, dr. Stef Jansena, sa Manchester univerziteta.
  3. Fokus grupne studije psihosocijalnog rada, bazirane na 10 fokus grupnih intervjua (30 sa Srbijom i Kosovom) sa socijalnim radnicima, medicinskim djelatnicima, psiholozima, nevladinim sektorom u istim opštinama, koje je sprovodila dr. Jagoda Petrović, profesorica socijalnog rada na Univerzitetu u Banja Luci.
  4. Studije životnih priča, bazirane na 30 intervjua (90 sa Srbijom I Kosovom) fokusiranih na zivotne priče (biografije) žena povratnica i raseljenih lica, ranijim učesnicama psihometrijske studije, koju sprovodi i trenutačno privodi kraju dr. Selvira Draganović u saradnji sa dr. Selmom Porobić.

REZULTATI ZA BIH

Rezultati psihometrije ukazuju na veliki stepen zdravlja i ozdravljenja, zastupljen kod ovih kategorija žena, te lične resurse (snažnu socijalnu podršku porodice i užeg socijalnog kruga, te niz drugih faktora koji ukazuju na povratak posvećenosti normalnim životnim tokovima) kao izvore njihovog pozitivnog zdravlja, 20 godina nakon ratnih stradanja, prisilnog raseljavanja i relokacije. Pored toga ukazuju i na određen nivo anksioznost i depresije kod žena.

Rezultati u dijelu etnografske studije  u Sarajevu, gdje smo pratili porodice 21 dan u njihovim svakodnevnim poslovima (raseljene/izgnane iz Zvornika, Bratunca i Srebrenice) ukazuju na segregiranost i otuđenost od društva, ali i funkcionalan život unutar socijalne mreže i patrijarhalnih odnosa, koji su preslikani iz mjesta porijekla. Takva socijalna mreža je i pozitivna ali i negativna za mentalno zdravlje ovih žena.  

Rezultati u dijelu fokus grupa sa djelatnicima centara za socijalni rad, centara za mentalno zdravlje, nevladinih organizacija u 12 opština u BiH, ukazuju na dosadašnje neprisustvo sistematskog pristupa psihosocijalnoj podršci ka raseljenim i povratnicama, radi izostanka zakonske regulative i moguće stigmatizacije ove populacije, ali istovremeno i praktična iskustva zdravstvenih i socijalnih djelatnika, koja ukazuju na posebne psihosocijalne potrebe ove populacije (trangeneracijska trauma, posttraumatski stres sindrom, poteškoće u koncentraciji i učenju kod djece itd.) te preporuke za kapacitiranje rada centara za mentalno zdravlje i centara za socijalni rad, posebice sa najranjivijim socijalnim kategorijama ove populacije.

Prvobitni rezultati intervjua sa 30 ispitanica na osnovu metode životnih priča (učesnice prvog dijela psihometrijske studije) ukazuju također na jaku socijalnu mrežu kao podršku u nošenju sa traumama iz rata, vjeru i posvećenost djeci I porodićnom životu kao faktore zdravlja i ozdralvjenja usljed raseljavanja i tokom procesa povratka.

Edukativni-dokumentarni film u sklopu projekta

Jedan dio saradnje sa Middlesex univerzitetom na projektu odnosi se na snimanje dokumentarnog filma za edukativne svrhe, naziva ‘War-shattered lives 20 years after – Bosnian Women telling stories of displacement and emplacement’, koji je realizovan u saradnji sa kolegama na odsjeka filma i ljudskih prava Middlesex univerziteta, a čija je premijera predviđena za 20.06.2016., na konferenciji u Londonu.

Film tretira prisilno raseljavanje i stradanja žena civila usljed rata u BiH, ali sa akcentom na današnju perspektivu svakodnevnog života i mentalnog zdravlja raseljenih osoba u Sarajevu (baziran na etnografskoj studiji jednog tipičnog sarajevskog naselja sa velikim brojem raseljenih osoba iz Istočne BiH). On se takodjer osvrće na današnji status i život žena povratnica, u lokalnim povratničkim zajednicama. Jedna takva je opština Prijedor, I ukazuje na svakodnevnu borbu za održivost povratka, putem borbe za pravdu i komemoraciju stradanja civila, ali I u sklopu svakodnevne post-povratničke zbilje. Dokumentarni film je prvenstveno namjenjen studentima migracija i izbjegličkih studija, medjunarodnog i ljudskih prava, mirovnih studija i općenito svima onima koji se bave socijalno-angažiranim temema današnjice.

 

http://ba.n1info.com/a101264/Vijesti/Vijesti/Mentalno-zdravlje-i-prisilne-migracije.html

Available research resources